New York’un En Güzel Kitapçılarına Yolculuk

Nilay Karagülmez Abamor

Oldum olası kitapları çok ama çok sevmişimdir, çocukken annemin elimden tutup beni üye yaptığı Halk Kütüphanesiyle başlayan kitap arkadaşlığım yıllarla beraber çok daha ileri bir seviyeye ulaştı. Her ne kadar 26 yıldır iş hayatımda İnsan Kaynakları alanında çalışsam da aslında hayatımın her aşamasında asla ayrılmadığım can yoldaşlarım her zaman kitaplar oldu. 

30 yıldır dünyanın pek çok ülkesine seyahatlere gittim, gitmeye devam ediyorum ve bu seyahatlerimde en çok kütüphaneleri ve gittiğim şehrin en eski kitabevlerini gezmeyi çok seviyorum. Haziran ayında New York ve Boston’ı kapsayan 15 günlük bir yolculuk yaptım. Tüm programı yine her zaman olduğu gibi gün gün kendim planlamıştım. New York’a 5. gidişimdi ve bu nedenle de turistlerin gittikleri pek çok noktayı daha önce gittiğim için pas geçerek gerçekten gönlümden geçenleri yaptığım çok güzel bir gezi oldu. 

New York'un gezegendeki en edebi şekilde, kitabı ve sanatı destekleyen şehirlerden biri olduğunu düşünmüşümdür her zaman. Burada, deneyimli Yazarlarla tanışıp bolca vakit geçirebilir, okumalara ve diğer edebi toplantılara katılarak ve tabii ki New York'un en iyi kitapçılarında bulunarak yazma eğitimi alabilir ve kendinizi birçok alanda geliştirebilirsiniz. Eğer iyi bir okuyucu ve kitap kurduysanız ve yolunuz benim gibi New York’a düştüyse, unutmayın bir edebiyat cennetindesiniz, vaktinizi sakın boşa harcamayın.  

Yukarıda yazdığım tüm sebeplerden dolayı vaktimi çok güzel değerlendirdim ve başta New York Halk Kütüphanesi olmak üzere şehre damgasını vurmuş kütüphaneleri ve yine birçoğu yüzyılı aşmış geçmişiyle hala dimdik ayakta duran pek çok tarihi ve bağımsız kitabevini gezme fırsatını yakaladım. 

New York ve Boston harika kitapçılara, birçok bağımsız ve ikinci el kitapçıya ve muhteşem kütüphanelere ev sahipliği yapıyor. Elbette eskiden aralarından seçim yapabileceğiniz çok daha fazla kitapçı varmış. Columbus Circle'ın hemen güneyindeki Coliseum Books; Yukarı Batı Yakasındaki Ivy’s Curiosities ve Murder; East Village'daki St. Mark's Kitabevi şehrin en eskilerinden. Bir sayıma göre, 1950'li yıllarda Manhattan'da 386 kitapçı varmış. Şu anda ise tüm Manhattan’a baktığınızda 100 civarında kitabevi bulunuyor. Artan kiralar bu mağazaların çoğunun yerini değiştirmesine sebep olsa da birçoğu hâlâ faaliyette. Ancak raflar dolusu kitap yığınlarının ötesinde; gizli tarihler, ilginç gerçekler, sokaktaki kitapçıların önünden geçerken ya da içeride geçmişini bilmediğiniz bir çok gizemli hikâye bulunuyor. Ben bu gezimde yola çıkmadan kendime bir liste yaptım ve geçmişleri yüzyıllara dayanan bu bağımsız kitapçıların sırlarını ve az bilinen gerçekleri öğrenmek için onları ziyaret ettim ve sahipleriyle bolca sohbet ettim. Bu yazımda sizlere New York’da bulunan bağımsız kitabevlerinin ve kütüphanelerin tarihlerinden bahsedeceğim. 
https://www.stmarksbookstore.com/

Gelin Hep Beraber 1920’lere Dönelim… 

New York'un en sevilen kitabevlerinden biri olan Strand 1927 yılında 4. Cadde’de açılmış, o dönem Book Row olarak adlandırılan bölge de açılmış ve hala ilk açıldığı mağazada kitap satmaya devam ediyor. 1890'lardan 1960'lara kadar neredeyse 80 yıl boyunca, Union Square ile Astor Place arasındaki 4. Cadde'nin 6 bloğu, Book Row olarak bilinen, 48 kitapçıya ev sahipliği yapan oldukça ünlü bir bölgeymiş o zamanlar. 

Bir zamanlar düzinelerce kitapçı 4. Cadde boyunca sıralanmış, hatta öyle ki, 1969 yılında Times'ın bölgeyle ilgili bir makalesinde şöyle bir bilgi verilmiş; Lincoln Center müzik için ne ise, Broadway tiyatro için ne ise" 4. Cadde "nadir, kullanılmış ve antika kitaplar için O’dur."  Bugün Strand Kitapevi, Book Row'un renkli geçmişinden hayatta kalan tek marka olarak yoluna devam ediyor. 

Yeni medyanın ortaya çıkışı ve Barnes & Noble gibi büyük perakende kitapçıların yükselişiyle birlikte, New York başta olmak üzere hem Amerika hem de dünya genelinde bağımsız kitabevlerine bakış açısında büyük değişiklikler meydana geldi. Birçoğu ya tamamen kapandı ya da dükkanlarını küçültmek zorunda kaldılar. 

Harlem’in en ünlü kitabevinin sahibi ve activist Lewis H. Michaux, 1930'da Harlem'deki Afrika Ulusal Anıt Kitabevi'ni açmak için vaaz vermeyi bırakmış ve 44 yıl sonra 1974'te kapanana kadar burası toplumun demirbaşı ve siyah siyasetinin ve entelektüel faaliyetin merkezi olarak kalmış. 

1976 yılında Harlem'de 125. Cadde'de açılan Tree of Life adlı Kitabevi ağırlıklı olarak metafizik, astroloji, bitki bilimi ve okült üzerine kitaplar satarak, Harlem ve civarında yaşayan halkın bilinç düzeyini yükseltmeyi amaçlamışlar. Kitabevi hala yaşamaya devam ediyor.
https://treeoflifeathome.com/ 

Argosy Kitabevi'nin Ünlü Müşterileri

Kapıları 1925'ten beri açık olan Argosy, New York’un hayatta kalan en eski bağımsız kitapçısıdır. Telefon rehberlerinde "A" harfinin ilk sırada yer alması nedeniyle kısmen Argosy adını verdiği söylenen Louis Cohen tarafından kurulan bu kitabevi, ilk basım kitaplar, antika haritalar ve baskılar konusunda uzmanlaşmış bir antika kitapçı dükkânı. İçeri girdiğinizde ilk bakışta bir müzeyi andırıyor ve içeri girdiğiniz anda burnunuza gelen o eski kitap kokusu, mutluluktan başınızın dönmesine sebep olabilir, benden söylemesi. 

Kurucusu Louis Cohen, mağazadan katalog aracılığıyla kitap sipariş eden ABD Başkanı Franklin Delano Roosevelt ile de tanışmış ve daha sonra First Lady Jackie Kennedy'nin Beyaz Saray Kütüphanesini Argosy'den kitaplarla doldurmasına da yardım etmiş. Başkan Bill Clinton da sık sık gelen müşterileri arasında, şarkıcı Michael Jackson, müzikal tiyatro söz yazarı Stephen Sondheim, eski aktris Prenses Grace Kelly, İtalyan gazeteci Oriana Fallaci ve moda tasarımcısı Donatella Versace gibi diğer ünlü hayranları var. Hatta yazar ve müzisyen Patti Smith bir süre gönüllü olarak Argosy'de çalışmış.

Argosy Kitabevi artık 3. nesilden gelen 3 kız kardeş tarafından işletiliyor... Hiçbir yerde olmadığı kadar çok antika ve baskısı tükenmiş ürün stoğu bulunuyor. Hem Manhattan’ın kalbinde 59. Caddede hem de Brooklyn'de şubesi var. Tarihi ve modern ilk baskılar, imzalı eserler, sanat eserleri, antika haritalar ve baskılar ile bilim ve tıp tarihi konularında oldukça uzmanlar. 
https://www.argosybooks.com/ 

Strand’ın Gizli Mücevherleri 

Strand 1927 yılında kurulduğu günden beri “New York'un bağımsız ve nadir kitaplar” kitabevleri listesinde yerini daima koruyor. Strand’ın kurulduğu günden beri slogan “18 Mil Kitap”tır, çünkü mağazadaki her kitabı yan yana dizdiğinizde 18 Milden daha uzun bir kitaba ulaşırsınız. Mağaza, bağımsız bir kitapçı için oldukça büyük, üç büyük katı var ve her taraf kitaplarla dolu. İçeri girdiğim andan itibaren beni resmen büyüledi ve içeride ne kadar kaldım hiç bilmiyorum. Her koridoru tek tek dolaştım, kaç kitabı inceledim, kaç tane aldım hiçbir fikrim yok.

Strand’ın kurucusu Ben Bass, mütevazı 2. el kitapçı dükkanını açtığında sadece 25 yaşındaymış. Özünde bir girişimci ve doğası gereği bir okuyucu olan Ben, sahip olduğu 300 dolar ve bir arkadaşından ödünç aldığı 300 dolarla işe başlamış. Ben, kitapların sevileceği ve kitap severlerin bir araya gelebileceği bir yer yaratmaya çalışmış. Kitabevine Thackeray, Dickens ve Mill gibi avangard Yazarların bir zamanlar toplandığı ve ilginç kitap yayıncılarının büyüdüğü Londra caddesinin adını vermis. Strand kısa sürede Yazarların sohbet etmek, kitaplarını satmak ve satın almak için gizli bir hazine bulmak için gittikleri bir Greenwich Village kurumu haline gelmiş. Bugün Strand, Book Row'un renkli geçmişinden hayatta kalan tek kitapçı ve bu durum Strand’ı daha da özel bir hale getirmiş. 

Eğer bir gün yolunuz düşerse aldığınız kitabı gönlünüzce okumak için 3. Kata çıkın. 3. kattaki nadir kitap odası, 1. ve 2. katlara göre çok daha az kalabalık. Yalnızca asansörle ulaşılabilen bu mekanda koltuklu bir okuma köşesi ve nadir bulunan ilk basım kitapların bulunduğu vitrinler bulunuyor. 

Strand'ın giriş katının altındaki Yeraltı katı da gizli mücevherlerle dolu. Ana akım olmayan kitapları, ikinci el kitapları, plakları, ders kitaplarını ve yasaklı kitapları içeriyor. Bu kattaki kitapların çoğu bir üst kattaki kitaplardan çok daha ucuza satılıyor aklınızda olsun. Bu arada Strand’da çok güzel hediyelik eşyalar da var. Sadece kitap almakla kalmayıp bu hediyelik eşyalardan da bolca alacağınıza bahse girerim.
https://www.strandbooks.com/ 

Lüksü Ulaşılabilir Kılan Rizoli Kitabevi

Rizzoli, 1964’ten beri hizmet veren, İtalyan Yayıncı Angelo Rizoli tarafından kurulmuş bağımsız bir kitabevi. Mermer zeminler, ahşap panelli kitaplıklar ve gösterişli avizelerle mağazanın iç mekanı, 19. yüzyıldan kalma lüks Paris dairelerini andıracak şekilde dizayn edilmiş. Kitabevi birden fazla kere yer değiştirmiş ancak şu anda bulunduğu yer olan NoMad bölgesine 2015 yılında taşınmış. Şu anda hemen yanıbaşında bulunan Madison Square Park'ın hareketli ortamından dolayı hem lokallerin hem de turistlerin uğrak yeri haline gelmiş durumda. 

1970'li yıllarda Rizzoli, Chicago, San Francisco, Washington D.C. ve Amerika Birleşik Devletleri'nin diğer büyük şehirlerinde de kitabevleri açmıştır. 2010 yılında bir iş birliğine giderek ulaştığı insan sayısını arttırmak isteyen Rizoli, ünlü İtalyan market zinciri Eataly'de yemek pişirme ve yemek kitapları konusunda uzmanlaşmış yeni bir butik mağaza açarak, kendini bağımsız kitapçılar arasında farklı bir yerde konumlandırmak istemiş ve bu anlamda da oldukça başarılı olmuştur. 
https://www.rizzolibookstore.com/ 

Tribeca’ya Gerilimi Getiren Gizemli Kitapçı, The Mysterious Bookshop

1979'dan beri açık olan The Mysterious Bookshop, dünya genelinde gizem türünde uzmanlaşmış en eski ve en büyük kitapçı. İlk önce Midtown'da açılmışlar ancak bir süre sonra Tribeca’ya taşınmış. Mağaza, ünlü gizem kurgu editörü Otto Penzler tarafından kurulmuş. Penzler, artık gizem kurgusu konusunda büyük bir otorite olarak kabul ediliyor ve şimdi The Mysterious Press adlı yayınevi aracılığıyla orijinal gizem kitapları yayınlıyor. 

Kitapçıda ayrıca tanınmış gizem ve gerilim yazarlarının mağaza için özel olarak yazdığı kısa romanların yer aldığı “Bibliomysteries” adlı bir öykü serisi de bulunuyor. Mağazada ayrıca Michael Connelly ve James Ellroy gibi gizem yazarlarının sınırlı sayıdaki romanları da bulunuyor. 

Gizem türü edebiyat tarihinde hep çok önemliydi ancak çoğunlukla diğer türlere göre geride kalırken, Otto Penzler bu dönüşümde önemli bir sorumluluk alarak, The Mysterious Bookshop açtı ve kitap dahi yazmadan, gizem türü kitapları piyasada çok üst seviyeye çıkarmış durumda.
https://www.mysteriousbookshop.com/ 

Three Lives and Co., West Village'da Yazarların Sıcak Noktası

Belki metrekare olarak küçük ancak içeri girdiğiniz andan itibaren ev sıcaklığında bir ortama girdiğinizi hissettiren Three Lives and Company, oldukça rahat ortamıyla, bağımsız bir kitapçıda isteyebileceğiniz her şeye sahip. Burada en çok hoşuma giden şeylerden biri yürürken gıcırdayan ahşam zeminler ve profesyonel okuyuculardan oluşan çalışanlarıydı. Çalışanların tamamı profesyonel okuyuculardan oluştuğu için, bir tavsiyeye ihtiyacınız varsa, kitapçıdan beklentinizin ötesinde sayıda seçeneği bularak ve satın alarak çıkıyorsunuz.  Manhattan’da 10. Cadde üzerinde Greenwich Village'daki bir tuğla binanın yer alan kitabevi, aradığınız her çeşiti bulabileceğiniz oldukça canlı bir mekan. 

1968 yılında açıldığı günden beri bulunduğu mahallenin vazgeçilmezi haline gelen Three Lives and Co., 2016 yılında bulunduğu binanın satılması nedeniyle neredeyse kapanmak üzereyken, mahallelinin verdiği destekle ayakta kalmış ve hala hayatına devam ediyor. Kitapçının Yöneticisi ile yaptığım sohbette söylediği bir söz çok hoşuma gitti. Burası sadece bir kitapçı değil, burası bu mahallenin oturma ve yaşam alanıdır, biz müşterilerimizle büyüdük ve yaşamımıza devam ettik, geliştik. İnsanlar buraya, günümüzün en iyi kitaplarından bazılarını görmek, satın almak ve ayrıca kitapları, kültürü ve o anın olaylarını tartışmaya geliyorlar, diyerek aslında buranın bir kitapçıdan çok daha öte bir yer olduğunu anlattı. 
http://threelives.com/ 

McNally Jackson, SoHo’daki Başarılı Bağımsız Bir Zincir

McNally Jackson, 2008'den beri SoHo'nun vazgeçilmezlerinden biri ve bu yılın başlarında Williamsburg, Brooklyn'de yeni bir yer daha açtı. Kitapçıda oldukça geniş bir kitap ve ürün yelpazesi var, ancak mağazayı gerçekten farklı kılan içindeki kafesi bence. Mağazanın hemen bitişiğinde bulunan bu tatlı ve sıcacık kafe, kaçınılmaz olarak kitaplarını alan kitapseverlerin ilk adresi olarak yerini sağlamlaştırmış. 

Bu arada şunu mutlaka belirtmem lazım, kafede wi-fi yok; bu nedenle de kafede tüm gününü çalışarak geçirenlere ya da New You Üniversitesinin ders çalışan öğrencilerine rastlamıyorsunuz. McNally Jackson’ın kafesinde oturanlar birbirleriyle sohbet ediyor ve sessiz bir ortamda keyfilerine göre kitap okuma fırsatına sahip oluyorlar. Kitap sayfaları duvar kağıtlarına basılmış ve aynı zamanda bir düzine kitap da tavandan sarkıyor.

Ben McNally Jackson’a adımımı ilk attığım andan itibaren dikkatimi çeken şey mağazanın tam ortasında bulunan ve size üst kata çıkmaya teşvik eden merdivenler oldu. Merdivenlerden yukarı çıkarken sağda ve solda bulunan kitaplara dokunmadan edemedim ve merdivenlerin en üst basamağına geldiğimde mağazanın tüm ihtişamını tepeden görme şansım oldu. Mağazanın her yerinde birbirinden farklı konularda o kadar çok ve öyle kıymetli kitaplar var ki, insan neye bakacağını neyi alacağını şaşırıyor. 
https://www.mcnallyjackson.com/ 

Sanki Bir Tiyatro Sahnesindeymişcesine Sanatla İç İçe; The Drama Bookshop 

New York gezimizde sadece bir gün yağmur yağdı, işte ben de o gün rotamı Drama Booksshop’e çevirdim. Kapıdan içeri girdiğimde her koltukta insanlar vardı, birkaçı yerde oturuyordu, bazıları da duvarlara yaslanmıştı, kuru kalmak ve kitap okumak için her yerdeydiler. Bazılarının dizüstü bilgisayarları vardı, belki de kendi dramatik çalışmaları üzerinde çalışıyorlardı. Duvarlar eski sahne ve film posterleriyle kaplıydı, raflar filmlerden ve sahne oyunlarından eserlerle doluydu ve kitaplardan "yapılmış" sanatsal heykeller tepede spiral çizerek dükkânın içinde kıvrılarak duvarlara kadar ulaşıyordu.

Baştan sona sanat eserlerinin yanı sıra, raflar ve yerlerde bulunan peluş halılarda oldukça ilgi çekici ve muhteşemdi. Bir kitapçıdan daha çok neredeyse kütüphaneyi andıran bir havası var; dışarıdaki kalabalık caddelerden uzaklaşmayı sağlayan hoş bir sakinlik sunuyor insana. 1917'de Drama League tarafından kurulan Drama Book Shop, 1923'te bağımsız bir kitapçı haline gelmiş ve o zamandan beri New York’un mükemmel bir kültür kurumu olarak kabul ediliyor. Drama Bookshop, 2011 yılında Tiyatroda Mükemmellik dalında Tony Ödülü® Onur Ödülü'nü aldı. 1990'dan bu yana verilen bu ödül, tiyatroda derin başarı sergileyen ancak yerleşik Tony kategorilerinin hiçbirinde uygun bulunmayan bireylere, kuruluşlara ve kurumlara veriliyor. 
Burası sadece New York'un tam da kalbindeki tiyatro bölgesine eşlik edecek mükemmel bir kitapçı değil, aynı zamanda yağmurlu bir öğleden sonra takılmak için de mükemmel bir yer.
https://dramabookshop.com/ 

New York’un bağımsız kitapçıları arasında geçirdiğim her an, bana iyi bir kitabın sadece sayfalardan ibaret olmadığını yeniden hatırlattı; her biri bir ruh taşır, şehrin kalp atışını duymanızı sağlar. Bu yazıyla sizleri de o ruhun içine biraz olsun çekebildiysem ne mutlu bana. Bir sonraki sayıda bambaşka bir şehirde, başka hikâyelerin ve gizli kapıların peşinde yeniden buluşmak dileğiyle…